پورتال معاونت بهداشت - دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی فسا

tech 2

معاونت بهداشت - دانشگاه علوم پزشکی فسا

سرخک

سرخك بيماري ويروسي حاد و شديداًُ واگيرداري است كه با تب، آبريزش از بيني، ورم ملتحمه سرفه و انانتم‌هاي اختصاصي (دانه هاي كوپليك )، نيز بثورات جلدي كه معمولاً چهار روز بعد از شروع بيماري بر روي پوست بيمار ظاهر مي‌شوند، مشخص مي‌گردد.

تاريخچه

شرح بيماري سرخك بصورت كلاسيك در نوشته‌هاي دانشمند مشهور ايراني، زكرياي رازي در قرن دهم ميلادي آمده است. سيدنهام خصوصيات باليني اين بيماري و احتمال مسري بودن آن را در اوائل قرن هفدهم شرح داده است در سال 1953 اندرز ويروس سرخك را بر نسج كليه انسان و ميمون كشت داد، در نتيجه شرايط تهيه واكسن اين بيماري از سال 1963 فراهم شد.

اتيولوژي

عامل مولد سرخك ويروسي است حاويRNA با قطر حدود 120 تا 250 نانومتر و از خانواده پاراميكسوويروس كه در ساختمان اصلي آن شش پروتئين شناخته شده است. ويروس سرخك به گرما و نور خورشيد شديداً حساس بوده و در درجه حرارت خيلي پائين براي مدت طولاني زنده باقي مي‌ماند.

اپيدميولوژي

سرخك در همه كشورها ديده مي‌شود .شيوع بيماري بيشتر در فصل زمستان و بهار است. ابتلاي انسان از طريق تماس مستقيم صورت مي گيرد. انتقال از طريق غير مستقيم شايع نيست. هم اكنون هر سال در جهان حدود دو ميليون كودك بعلت بيماري سرخك فوت مي‌كنند كه اكثر موارد مربوط به كودكان جهان سوم مي‌باشند. بدين جهت سرخك هنوز هم مسئله مهم بهداشتي جهان است.

پاتولوژي

سرخك بيماري عفوني است كه ضايعات پاتولوژيك آن منتشر است. در مرحله مقدماتي بيماري هيپرپلازي نسج لنفوئيد در لوزه ها، آدنوئيد غدد لنفاوي و آپانديس ايجاد مي‌شود. دانه‌هاي كوپليك بر روي مخاط گونه از سلولهاي اپيتليال افزايش يافته و ادم بين يا داخل سلولي تشكيل مي‌شوند. در پنوموني ناشي از ويروس سرخك، ارتشاح سلولهاي تك هسته‌اي در فضاي بين بافتي و اطراف برونشيولها همراه با تعدادي سلولهاي چند هسته‌اي بزرگ جلب توجه مي‌كند. در انسفاليت سرخكي ادم پرخوني و ارتشاح لنفوسيت‌ها در اطراف عروق ديده مي‌شود و در مرحله بعدي ميلين رشته‌هاي عصبي مركزي از بين مي‌رود.

تظاهرات باليني

دوره مقدماتی بیماری شامل تب، ضعف، آبریزش از بینی، ورم ملتحمه، تظاهراتی از تراکئوبرونشیت و سرفه است که 2 تا 4 روز طول می کشد درجه حرارت بیمار در طی 4 روز به حدود 40 درجه می رسد. دانه های کوپلیک از 1 تا 2 روز قبل از بروز بثورات جلدی در روی مخاط دهان بخصوص در داخل گونه ها ظاهر شده و معمولا پس از بروز بثورات جلدی ناپدید می گردند. بثورات جلدی ابتدا در ناحیه سر و گوشها و صورت بیمار ظاهر می شوند و بعد از 3 تا 4 روز به ریشه اندامها، تنه، دستها و پاها انتشار می یابند. دوره واگیری سرخک 2 تا 4 روز قبل و 4 روز بعد ظهور بثورات می باشد.

عوارض سرخك

عوارض بیماری به ترتیب شیوع شامل اوتیت میانی 7 تا 9 درصد، پنومونی 1 تا 6 درصد، انسفالیت حاد 0/5 تا 1 در هزار می باشند. عوارض موقعی مطرح می شوند که 1 تا 2 روز بعد از بثورات، تب ادامه یابد. گاهی در بثورات جلدی خونریزی پیدا می شود ( سرخک سیاه ) که شکل نادر و شدید بیماری است. التهاب مخاط در سرخک ممکن است سبب پیدایش اسهال شود گاهی اسهال بعد از مرحله حاد بیماری نیز ادامه یافته و سبب سوء تغذیه کودک می گردد.

تشخيص

پیدایش بثورات ماکوپاپولر با انتشار وسیع بر روی پوست در دنباله دوره 3 تا 4 روزه ای از تب سرفه، آبریزش از بینی، ورم ملتحمه و پیدایش دانه های کوپلیک که تقریبا اختصاصی است تشخیص بیماری سرخک داده می شود در مرحله حاد بیماری آنتی بادی را می توان در روز اول بروز بثورات در سرم بیمار پیدا کرد بعد از 4 هفته میزان آن به حداکثر رسیده و تدریجاً عیار آن کاهش می یابد، ولی مادام العمر می توان اثر آن را در سرم یافت.

درمان

سرخك بيماري خود بخود كنترل شونده ايست كه تا كنون درمان اختصاصي و موثري براي آن وجود ندارد.

پيشگيري

ايمن سازي غير فعال:

با تجویز ایمونوگلوبولین می توان فرد مستعد را بمدت 3 تا 4 هفته در برابر ابتلا به بیماری سرخک محافظت کرده و یا سبب تخفیف علائم بیماری شد.

ايمن سازي فعال:

از سال 1963 واکسیناسیون سرخک بصورت همگانی آغاز شده است امروزه در نقاط مختلف جهان واکسن های موراتن و یا شوارز مورد استفاده هستند.

موارد منع تزريق واكسن

تزريق واكسن سرخك به كساني كه نقص ايمني دارند، سبب بروز اشكال شديد و طولاني بيماري مي‌شود. كودكان مبتلا به ايدز واكسن سرخك را خوب تحمل مي‌كنند. تزريق اين واكسن در خانمهاي باردار ممنوع است به بيماراني كه تب بالا داشته و به كسانيكه اخيراً ايمنوگلوبولين و يا فرآورده خوني دريافت كرده‌اند و همچنين به افرادي كه سابقه واكنش آنافيلاكسي به نئومايسين دارند واكسن سرخك نبايستي تزريق گردد. حساسيت خفيف به تخم مرغ مانع تزريق واكسن سرخك نيست.

سرخجه (Rubella )

یک بیماری ویروسی است که سرخک آلمانی یا سرخک سه روزه نیز نام دارد زیرا تب بیماری بعد از ۳روز قطع می‌شود. گاهی اوقات ضایعات پوستی آن شبیه سرخک یا مخملک تظاهر پیدا می‌کند.

این بیماری در کودکان، نشانه‌های عمومی ندارد یا اینکه نشانه‌های بسیار جزئی دارد اما نزد بزرگسالان می‌تواند به صورت تب خفیف ۱تا ۵ روزه، سردرد، بیقراری، ترشح خفیف بینی و التهاب ملتحمه بروز کند.

جنین‌هایی که در مراحل اول تشکیل مبتلا می‌شوند بیشتر از همه در معرض خطر مرگ داخل رحمی، سقط جنین خودبخود و ناهنجاریهای اندامهای مهم بدن هستند. این ناهنجاریها ممکن است شامل یک یا چند نوع از جمله: ناشنوایی، آب مروارید، کوچکی چشم، آب سیاه جنینی، کوچکی جمجمه، عقب‌ماندگی ذهنی، ارتباط بین سرخرگ ششی و آئورت، نقص دیواره بین بطنی و یا دهلیز در قلب، ضایعات پوستی، بزرگی هم‌زمان کبد و طحال، یرقان، نقایص استخوانی باشد.

سرخجه در تشخیص افتراقی با بیماری‌های سرخک، مخملک و تعداد زیادی از عفونتهای پوستی و مونو نوکلئوز عفونی قرار می‌گیرد.

تشخیص بالینی سرخجه در اغلب مواقع درست انجام نمی‌شود. در موارد حاد بیماری تنها با کمک آزمایشگاه می‌توان بیماری را تشخیص داد. تشخیص بیماری براساس افزایش آنتی‌بادی اختصاصی ضدویروس سرخجه در دوبار آزمایش تایید می‌شود در فاصله ۱تا ۲هفته پس از ظهور ضایعات پوستی می‌توان ویروس را از ترشحات گلوی بیمار جدا کرد. خون، ادرار و مدفوع بیمار می‌تواند حاوی ویروس باشد. اما جداکردن ویروس بسیار وقت‌گیر بوده و به ۱۰تا ۱۴روز وقت احتیاج دارد.

برای تشخیص سرخجه مادرزادی در نوزاد تازه متولد شده می‌توان خون بیمار را مورد آزمایش قرار داد در صورت وجود آنتی‌بادی اختصاصی ضدویروس سرخجه در یک نمونه خون می‌توان بیماری را تشخیص داد.

شیوع بیماری سرخجه

این بیماری در تمام نقاط دنیا از اجتماعات دور و مجزا شایع است. شیوع سرخجه در زمستان و بهار افزایش می‌یابد:

مخزن سرخجه

انسان تنها مخزن این ویروس است.

روش‌های سرایت بیماری سرخجه

سرخجه از طریق تماس با ترشحات بینی و گلوی افراد آلوده منتقل می‌شود. این بیماری به طور مستقیم از طریق قطره‌های آب دهان ضمن تماس مستقیم بیماران منتقل می‌شود.

دوره کمون بیماری سرخجه

دوره نهفتگی بیماری بین ۱۴تا ۱۷روز می‌باشد و می‌تواند تا ۲۱روز نیز متغیر باشد.

دوره سرایت بیماری

این دوره از یک هفته قبل از بروز ضایعات پوستی شروع می‌شود و تا حداقل ۴روز پس از آن ادامه می‌یابد. سرخجه یک بیماری به شدت مسری است. نوزادانی که مبتلا به سرخجه مادرزادی هستند ممکن است تا ماه‌ها بعد از تولد، ویروس را دفع کنند.

روشهای پیشگیری از ابتلا به سرخجه

تزریق واکسن و ایمونوگلبولین.

مردم باید نسبت به روش انتقال بیماری و ضرورت واکسیناسیون آشنا شوند.واکسیناسیون علیه بیماری سرخجه تزریق یک نوبت واکسن ویروس زنده ضعیف شده در ۹۸تا ۹۹درصد افراد حساس منجر به ایجاد آنتی‌بادی قابل توجه می‌شود.