پورتال معاونت بهداشت - دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی فسا

tech 2

آرشیو دانستنی سلامت

این مشکل، قابل رفع است

آیا می‌دانید وقتی که به‌دنیا آمدی وزنت چقدر بود؟ شاید سه کیلوگرم، شاید هم کمی بیشتر یا کمتر (وای چه‌قدر کوچولو بودی!). از همان لحظه‌ای که به‌ دنیا آمدی، وزنت، ویژگی خیلی مهمی بود و تا زمانی که بزرگ و پیر شوی هم، مهم باقی می‌ماند.

وقتی به دنیا آمدی و شروع به رشد کردی، خیلی سریع وزنت اضافه شد (همه هم از این بابت خوشحال بودند، چون نشان می داد که سالمی و بزرگ و قوی می‌شوی). همین‌طور که بزرگ و بزرگ‌تر شدی، پدر و مادر و حتی دکترت، مدام مراقب وزنت بودند (ثبت قد و وزنت توسط دکتر و مقایسه آن با معاینه‌ قبلی). به یقین، با این کار، دکتر می‌خواهد بداند که سالم هستی. چون اگر افزایش وزنت، بیشتر یا کمتر از حد طبیعی باشد، می‌تواند مشکلی محسوب شود.

 آقای  دکتر عبداله دیدبان، فوق تخصص غدد کودکان و نوجوانان:

اضافه وزن و تبعات آن است:

اضافه وزن یکی از مشکلاتی است که تقریباً همه انسان ها درگیر آن هستند و دغدغه کاهش و افزایش وزن دارند. همچنین بیان می شود که فرقی نمی‌کند که کودک باشی یا بزرگسال. به هرحال، اضافه‌وزن بیش از حدّ، می‌تواند باعث ایجاد بیماری‌ها و مشکلات زیادی شود و گفته می شود، کودکی که اضافه وزن دارد، ممکن است علاوه بر مشکلات سلامتی، از طرف بچه‌های دیگر مسخره شود یا به خاطر چاقی نتواند پا به ‌پای دوستانش بازی کند و بدود.

البته در دنیای امروز، مشکل اضافه‌ وزن، خیلی شایع تر از کمبود وزن است و به طور تقریب، از هر سه کودک و نوجوان 2 تا 19 سال، یک تن اضافه وزن دارد، یا به عبارت دیگر چاق است. برای همین هم، چاقی، مشکلی بزرگ در جوامع امروز تبدیل شده است.

معنی چاقی چیست؟

وقتی که آدم‌ها درباره‌ اضافه‌ وزن یا چاقی حرف می‌زنند، منظورشان این است که بدن شخص چاق، بیشتر از حد طبیعی چربی دارد. همه‌ آدم‌ها در بدنشان چربی دارند، اما چربی اضافه می‌تواند سلامتی شخص را به‌ خطر بیندازد و باعث مشکلاتی در راه رفتن، دویدن و فعالیت کردن شود. همچنین روی ظاهر فرد اثر می‌گذارد و ممکن است اعتماد به نفس او را کم کند.

اضافه وزن چگونه اندازه گیری می‌شود؟

آدم‌ها ممکن است کمبود وزن داشته باشند، در وزن طبیعی باشند، اضافه وزن داشته و یا چاق باشند. برای بچه‌ها یک محدوده وزن طبیعی وجود دارد که به جنسیت (دختر یا پسر بودن) و قد آنان بستگی دارد. پزشکان مردم را بر اساس وزنشان به چهار گروه دسته‌بندی می‌کنند:

  •        دارای کمبود وزن: کسی است که با توجه به سن، قد و جنسیتش، وزنی کمتر از حد طبیعی دارد.
  •        دارای وزن سالم و طبیعی: کسی است که با توجه به مشخصات فوق، وزنی در محدوده‌ سلامت دارد.
  •        دارای اضافه وزن: کسی است که وزنش بیشتر از محدوده‌ سلامت است، البته با در نظر گرفتن مشخصات گفته شده.
  •        چاق: کسی که اضافه وزنش خیلی زیاد بوده و بیش از حد، از محدوده‌ وزن سالم، دور است.

شاخص توده‌ی بدنی

بین این چهار گروهی که نام برده شد، تعداد کسانی که عضو گروه سوم هستند (اضافه وزن دارند) از همه بیشتر است. پزشک، بهترین شخصی است که می‌تواند معلوم کند، آیا کودکی، اضافه وزن دارد یا خیر. برای این کار او نگاهی به محدوده‌ وزن سالم برای آن کودک می‌اندازد و سه عامل مهم، یعنی: سن، قد و جنسیت را نیز در نظر می‌گیرد. معلوم است که بچه‌ قد بلند باید نسبت به بچه‌ای که کوتاه ‌تر است، وزن بیشتری داشته باشد.

شاید بهترین راه برای معلوم کردن محدوده‌ وزنی کودک، استفاده از عاملی به نام «شاخص توده‌ بدنی» (BMI) باشد. در این شاخص، قد و وزن کودک در محاسبه‌ ای وارد شده و نتیجه به صورت عددی، بیان می‌‌شود. این عدد در نموداری، رسم می‌شود که سن و جنسیت کودک هم در آن در نظر گرفته می‌شود. شاخص توده‌ بدنی نشان می‌دهد که مقدار چربی بدن شخص چه‌قدر است، البته به‌صورت محاسبه‌ عددی.

از آن‌ جایی که وزن ماهیچه‌ها بیشتر از چربی‌هاست، برای شخصی که دارای بدنی عضلانی می باشد، طبیعی است که شاخص تودهی بدنی بالایی داشته باشد، اما این به معنی چربی زیاد در بدن او نیست. از طرف دیگر ممکن است،فردی دارای شاخص توده بدنی پایین یا طبیعی باشد، اما بدنش چربی اضافه داشته باشد. بهترین راه برای اندازه‌گیری شاخص توده‌ بدنی، مراجعه به پزشک است.

 

چرا انسان ها دچار اضافه وزن یا چاقی می‌شوند؟

بیشتر وقت‌ها علت اضافه وزن این است که انسان از غذاها و نوشیدنی‌های پر کالُری(انرژي زا) استفاده می‌کند و مقدار این کالری از آنچه در فعالیت‌های بدنی – مثل پیاده‌روی یا ورزش‌های مختلف- مصرف می‌کند بیشتر است. کالری اضافه به صورت چربی در بدن ذخیره می‌شود، هرچه کالری بیشتری در بدن باشد، چربی بیشتری هم ذخیره خواهد شد.

در زندگی‌های مدرن امروز، این اتفاق به راحتی می‌افتد. آدم‌ها اوقات زیادی را پای تلویزیون و کامپیوتر صرف می‌کنند و زمان چندانی برای فعالیت‌های بدنی و ورزش ندارند. ما هرکجا که می‌خواهیم برویم، از اتومبیل استفاده می‌کنیم و کمتر کسی است که پیاده یا با دوچرخه، به محل کار یا مدرسه‌اش برود. بچه‌ها هم امروزه بیشتر از ورزش و بازی‌های فعال، به بازی‌های کامپیوتری علاقه نشان می‌دهند.

زندگی آدم‌ها آنقدر شلوغ و پُرمشغله شده که آنان ممکن است حتی وقت کافی برای پختن غذاهای خانگی سالم نداشته باشند. غذاهای آماده و ساندویچی یکی دیگر از علت‌هایی است که باعث اضافه وزن و چاقی افراد شده است.

مشکلات اضافه وزن، می‌تواند به سابقه‌ خانوادگی افراد هم بستگی داشته باشد، ولی معنی آن این نیست که در خانواده‌ ای چاق، به طور حتم، همه‌ بچه‌ها اضافه وزن خواهند داشت. اگر بیشتر اعضای خانواده‌ات اضافه وزن دارند، می‌توانی با تغییر دادن عادت‌هایت – مقدار و نوع غذایی که می‌خوری و مقداری که ورزش می‌کنی- تغییرات بزرگی ایجاد کنی و نگذاری که به اضافه وزن دچار شوی.

اضافه وزن چگونه می‌تواند به سلامتی شما آسیب برساند؟

خیلی مشکل است که آدم با توده‌ چربی اضافه ای که باید هر روز با خودش حمل کند، احساس خوبی داشته باشد. اضافه وزن یا چاقی می‌تواند نفس کشیدن و خوابیدن را برایت مشکل کند یا دردهایی به وجود بیاورد و باعث شود که احساس خستگی و بیماری کنی. اضافه وزن داشتن می‌تواند برایت احساس شرمندگی، غم یا حتی عصبانیت به‌وجود آورد. مردم وقتی که احساس بدی دارند، بیشتر می‌خورند، چون خوردن می‌تواند به آنان احساس راحتی بدهد. اما این اصلاً ایده‌ خوبی نیست، به ویژه برای شخصی که دچار مشکل اضافه‌ وزن است. در این‌ گونه مواقع باید حتماً از پزشکی کمک گرفت، چون اضافه وزن خیلی زیاد، ممکن است، بیمارت کند. بچه‌های چاق، احتمال بیشتری دارد که به بیماری دیابت نوع دو یا بیماری‌های دیگر مبتلا شوند و در بزرگسالی، خطر بیماری‌های قلبی در آنان بیشتر خواهد بود.

چگونه می‌توان از اضافه وزن جلوگیری کرد؟

یکی از بهترین راه‌ها برای داشتن وزن طبیعی، فعال بودن است. می‌توانی عضو تیمی ورزشی شوی، یا اگر ورزش‌های گروهی را دوست نداری، چه‌طور است ورزش‌هایی مثل شنا، تنیس و هنرهای رزمی را امتحان کنی؟ حتی یک جست‌وخیز ساده، دویدن یا طناب زدن هم می‌تواند خوب و مفید باشد. می‌توانی برای داشتن فعالیت بیشتر، به جای آسانسور از پله استفاده کنی یا قسمتی از مسیر خانه تا مدرسه را پیاده طی کنی (البته به شرطی که پدر و مادر اجازه‌‌ی این کار را به تو بدهند).

همچنین داشتن فعالیت بیشتر به معنای کمتر تلویزیون تماشا کردن و کمتر پای کامپیوتر و بازی‌های کامپیوتری نشستن هم هست. خوردن غذاهای سالم بخش دیگری از برنامه‌ی تناسب اندام است. طبق این برنامه، باید همه‌ جور غذایی بخوری و در رژیم غذایی روزانه‌ات، پنج وعده میوه و سبزیجات مصرف کنی. سعی کن تا جایی که می‌توانی به جای آب‌میوه‌های قندی و نوشابه‌های گازدار، آب و شیر کم‌چرب و دوغ بنوشی. غذاهای پُرکالری و پُرچربی را فقط هر از گاهی مصرف کن و هربار هم مقدار کمی از این غذاها را بخور.

دیگر چه کاری باید انجام دهی؟

اگر نگران اضافه وزنت هستی، بهترین کار این است که اول از همه با پدر و مادرت در این‌باره حرف بزنی. آن‌ها می‌توانند وقت ملاقاتی از دکتر برایت بگیرند تا او برنامه‌ای برای تغییر رژیم غذایی و عادت‌های ورزشی‌ات تهیه کند. معمولاً بچه‌ها نیاز ندارند رژیم لاغری بگیرند، اما بچه‌ای که خیلی اضافه وزن دارد، ممکن است به کمک کارشناس یا متخصص تغذیهو یا متخصص كودكان، احتیاج به برنامه ورزش و غذای مناسب داشته باشد. یادت نرود که می‌توانی دوباره از وزن سالم و طبیعی بهره‌مند شوی. یادت نرود.