پورتال معاونت بهداشت - دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی فسا

tech

اخبار

آرشیو اخبار

پیشگیري و مبارزه با عقرب و مار گزیدگی 

الف) بهسازي محیط

1- از انباشتن و توده کردن هیزم، الوار و مصالح ساختمانی در خانه ها پرهیزشود. این مواد درصورت مورد نیاز نبودن هرچه زودتر به خارج از منزل منتقل شود. درصورتی که این مواد ضرورتاً باید در منزل مسکونی انباشته شود، باید حداقل هر 6 ماه یکبار آنها را جابه جا کرد و کف محل جدید را قبل از انبارکردن با گازوییل،نفت سفید یا روغن سوخته آغشته نمود.

2- درصورتی که کف حیاط خاکی است، باید این قسمتها را آب پاشی کرد و سپس، با غلتکهاي سنگی موجود در روستا کوبید یا درصورت امکان، آن را به باغچه ي سبزي و گل تبدیل کرد.

3-تمام شکافها و سوراخهاي دیوار باید با مخلوط گل رس و آهک مسدود و تاحد امکان سطح دیوار صاف شود.

4-  خاك انباشته در حیاط منازل باید هر سال یکبار زیرورو یا درباغچه پخش و سپس کوبیده شود.

 5-   خاکی که از بیرون جهت استفادهي کاه گل پشتبام، درون اتاقها یا باغچه آورده شده است باید بازرسی شود.

6-به علت افزایش مداوم جمعیت، به ویژه در مناطق روستایی و به دنبال آن افزایش فقر، افراد کم درآمد جهت ساخت خانه به حاشیه ي روستاها و شهرها مهاجرت می کنند. این زمینها اغلب زیستگاه عقرب است. از اینرو، قبل از هرگونه ساخت وساز آلودگی این مکانها باید به این افراد اطلاع و روشهاي پاکسازي نیز به آنها آموزش داده شود.

7- لشمه هاي حاصل از لايروبی جويها و نهرها که آب مصرفی درکشاورزي را به مزارع هدایت می نماید، حاوي ریشه ها و ساقه ي گیاهانی است که پس از خشک شدن و پوسیدن در دیوارهي نهرها فضاي متخلخل و مناسبی را جهت زیست عقرب به وجود می آورند. همچنین، سنگ چین هاي اطراف مزارع که به منظور مرزبندي وجداسازي زمینها گذاشته شده است نیز محل مناسبی براي پنهان شدن یا تولید مثل عقرب است . استراحت در کنار این محلها به ویژه در شب ممکن است موجب گزش افراد شود. بنابراین، باید به مردم محلی درباره ي این خطرات هشدارداد.

ب) حفاظت فردي

1- درباره ي بازي با پاي برهنه یا دمپایی و احتمال خطر گزش عقربها به ویژه در اوایل شب به کودکان هشدار داده شود.

2-هر روز باید لباسها و کفشها را قبل از پوشیدن به خوبی تکاند و حوله و لباس خواب را خوب بررسی کرد

3-کارگران و کشاورزان در هنگام کار در شب از کفشهاي ساقدار

یا چکمه استفادهکنند.

4-در هنگام کار و جابه جاکردن مصالح ساختمانی، الوار و چوب ازدستکش استفاده شود. درحین جابه جایی لوازم و اشیا در منازل وانبارها به طور کامل احتیاط شود.

5-هنگام خواب از تخت خوابهاي پایه بلند فلزي( لولهاي گالوانیزه)استفاده شود. چنانچه از تخت خوابهاي پایه چوبی استفاده می شود،پایه هاي آن را داخل ظرفی صاف با دیوارهي بلند قراردهند. همچنین، وسایل خواب باید قبل از استفاده بازرسی و تکانده شود.

6-تخت و وسایل خواب، مانند بالش، تشک و پشه بند نباید با دیوار یا شاخ و برگ و تنه ي درختان هیچگونه

تماسی داشته باشد. رعایت حداقل 50 سانتیمتر فاصله با دیوار ضروري است .

7-هنگام رفتن به گردش یا تفریح از نشستن یا خوابیدن روي زمین به خصوص در اوایل شب خود داري شود و در بازگشت

وسایل و لوازمی مانند پتو و زیرانداز بااحتیاط جمع شود.

8-از توقف در جاده هاي بیابانی و نشستن روي خاك هاي انباشته شده که به منظور هدایت آبهاي ناشی از بارندگی به زیر

پلها است و همچنین، خاكریزهاي کنار ریل راه آهن خود داري شود.

9-خانه ها نور کافی داشته باشند و فضاي حیاط، مستراح و آشپزخانه درطول شب به ویژه در مناطق روستایی پرخطر روشن باشد.

نکته:

اگر عقرب روي بدن قرارگرفت، سعی کنید بدون واهمه و با

استفاده از یک ابزار آن را بتکانید. در این مورد، به خصوص از

له کردن آن روي بدن خودداري شود.

 

ج) استفاده از شکارچیان عقرب

1-مرغها یکی از مهمترین شکارچیان عقربها هستند.این پرندگان پس از گرفتن عقربها به نوك خود با سرعت زیاد و فرکانس بالا نوك خود را تکان می دهند یا به زمین می زنند و توان هرگونه واکنش را ازعقرب می گیرند و بعد از تکه تکه کردن بدن جانور، آن را می خورند.

2-خارپشت یا جوجه تیغی ها، مارمولکها، سوسمارها و حشره خوارهاي موش مانند که پوزه هاي باریک و دراز دارند، جانوارن کم خطر مفیدي هستند که برخی از آنها به زندگی در اماکن مسکونی شهري و روستایی سازش می یابند و زاد و ولد می کنند. این جانوران شکارچیان توانایی هستند که از حشرات و عنکبوتها تغذیه می کنند.

3- بی مهرگانی مانند رتیلها شکارچیان توانایی هستند که درزیستگاه عقرب هم مشاهده شده اند، ولی به دلیل تنفر عمومی وعدم آگاهی توسط مردم کشته می شوند.

4-عنکبوتها نیز گروهی از بندپایان هستند که همگی شکارچی ومفید هستند و از سایر بندپایان تغذیه می کنند.

5- سوسکهاي شکارچی هم که به رنگ سیاه براق و به طول35mmهستند، بی مهرگانی اند که به راحتی از عقرب تغذیه می کنند، بدوناینکه نیش عقرب بتواند به آنها آسیبی برساند

پیشگیري و مبارزه با مارگزیدگی

 

الف) بهسازي و نوسازي محیط

1-مارها معمولاً مناطق تاریک را ترجیح می دهند؛ بنابراین، هرچه مناطق مسکونی روشن تر و از نور کافی برخوردار باشند، احتمال دورشدن مارها از این اماکن بیشتر خواهدبود.

توجه:

استفاده از سرمادرمانی یا کمپرس آب سرد در محل مارگزیدگی مطلقا مًمنوع است.

٤٤

2- ریختن مقداري بنزین داخل سوراخ مارها باعث بیرون آمدن جانوراز سوراخ می‌شود و ازبین بردن آن را امکان پذیر می‌سازد.

3- مارها به بو فوق العاده حساس هستند و به سرعت از چنین مناطقی می گریزند(استفاده از حساسیت فوق العاده ي شامه ي مار). بنابراین،برافروختن آتش از کاه و پهن و انتشار دود آنها در فراري دادن مارها مؤثر است. همچنین، مارها از استشمام اسانس نعناع و پونه گریزانند.

ممکن است کشت نعناع و پونه در مجاورت محلهاي مسکونی،اردوگاهها و ... مفید باشد.

4- مؤثرترین سم علیه مار نیکوتین است که از قدیم براي مبارزه با ماراستفاده می شده است. پاشیدن گرد توتون و تنباکو در اطراف منازل، مزارع، چادرها و اردوگاهها باعث ازبین رفتن و فرار سریع مارها ازمنطقه می شود. گرد توتون را با مقداري پودر تالک مخلوط کنید و درمحیط اردوگاه ها، مزارع، اطراف چادرها و ... بپاشید.

5-شناسایی گونه هاي مار منطقه نیز به آموزشهاي لازم درباره ي نوع کمک هاي اولیه و پادزهر آنها کمک می نماید.

توجه:

چون مارگزیدگی در هر منطقه با مارهاي خاص آن منطقه ي جغرافیایی اتفاق می افتد، براي اطلاع صحیح از انواع مارهاي منطقه و نحوهي ارائه ي کمکهاي اولیه، بهتر است با کارشناسان سازمانهاي دامپزشکی، کشاورزي و جنگلبانی تماس بگیرید.

ب) حفاظت فردي

1- در بیابان، قبل از ورود به اماکن یا چادر آنها را بازدیدکنید و با بررسی دقیق واردشوید.

2-قبل از نشستن روي تخته سنگها یا تنه ي درختان آنها را بررسی کنید.

3-در تاریکی شب در بیابان قدم نزنید و هنگام کار به خصوص در مناطق مارخیز از دستکش، پوتین ساق بلند(چکمه) و شلوار بلند با مچ پیچ استفاده نمایید. از تردد و کوهنوردي در مناطق مارخیزبه صورت انفرادي خودداري کنید.

4-بعد از غروب، از جا به جایی چوبهاي قدیمی خودداري کنید. به هنگام روز هم با یک چوب بزرگ و پس از بررسی این کار را انجام دهید.

5- بنابراین،50 سانتیمتر  فاصله اي است که مار براي انسان ایجاد خطر می کند به محض مشاهده ي مار از محل فاصله بگیرید. در برخورد با مار به طورزیگزاگ یا مارپیچ حرکت نمایید تا جهت یابی مار مختل شود.

6- نزدیک چاه، غار، باتلاق، مناطق متروکه و اشیاي زاید و بی مصرف نخوابید و به آبها، درختان یا دیوارهایی که احتمال وجود مار هست نزدیک نشوید، یا بااحتیاط عمل کنید.

7- اگر ناگهان مار به شما حمله کرد، جهت جلوگیري از حمله ي دوباره،محل را ترك کنید.

8- از زخمی کردن مارهاي بزرگ و خطرناك و رهاکردن آنها خودداري کنید.

9-در مکان هاي مارخیز جعبه ي کمکهاي اولیه را به همراه داشته باشید.

توجه:

توصیه می شود در مناطقی که مارها ایجاد مزاحمت نموده اند، نمونه هایی ازهر یک از آنها تهیه و در شیشه هاي دردار  حاوي الکل 75 درجه نگهداري وبه یکی از مراکز بهداشت تحویل نمایید تا در اسرع وقت جهت شناسایی ارسال شود. کارشناسان علاوه بر شناسایی گونه و تشخیص نوع سمی از غیرسمی، سرمهاي ضدسم مار را به منطقه ارسال می کنند.