هاری یک بیماری ویروسی حاد و کشنده است که دستگاه عصبی مرکزی انسان و حیوانات خونگرم را درگیر می کند .مخزن بیماری عمدتاً در گوشتخواران اهلی و وحشی (سگ- گربه- گرگ- روباه - شغال و...) و در درجه بعد در سایر حیوانات علف خوار (گاو- گوسفند و بز- الاغ - اسب و...) ایجاد بیماری می کند. انسان نیز در اثر گزیده شدن بوسیله حیوانات فوق که آلوده به بیماری هاری باشند به این بیماری مبتلا می شود.

 

اهمیت بیماری و وضعیت حیوان گزیدگی و هاری در ایران:

 اهمیت این بیماری به دلیل مرگ و میر بالای آن است زیرا در صورت آلوده بودن حیوان گزنده و انجام ندادن اقدامات بموقع پس از مدتی علائم بیماری در فرد ظاهر شده که در اینصورت متأسفانه هیچ راه علاج و درمانی ندارد و منجر به مرگ انسان خواهد شد. در سال 1403 بیشترین موارد حیوان گزیدگی در استانهای تهران، مازندران ، فارس، اصفهان و گیلان وجود دارد و موارد مرگ به دلیل هاری در استان های مازندران، گیلان، کرمان ،خراسان رضوی و البرز شناسایی و گزارش شده است.

 

راههای سرایت بیماری به انسان:

 عمده ترین راه سرایت بیماری به انسان از راه گاز گرفتن و تماس بزاق حیوان با پوست صدمه دیده و مخاط از طریق ( لیسیدن دهان، بینی و چشم ) می باشد. البته این بیماری از طریق ایجاد خراش یا پنجه گربه ویا سگ نیز به انسان منتقل می شود.

 

 علائم بیماری در انسان:

 هر گاه انسانی توسط حیوان هار گزیده شود و برای او اقدامات درمان پیشگیری انجام نشود بعد از یک دوره بدون علامت از زمان گزش تا شروع علائم از 10 روز تا دو سال در او ظاهر می شود که مهمترین آنها عبارتند از: تغییر حس در محل گاز گرفتگی به شکل احساس خارش و گزگز- سردرد- تب و بیقراری- دلهره و وحشت- تغییر خلق و رفتار- درمرحله حاد حالت تحریک پذیری شدید - ترس از نور، آب و هوا که در اثر کوچکترین تحریکی و دیدن آب به شدت تحریک شده حالت تشنج و حمله به اطرافیان در وی ایجاد میشود. درمرحله نهایی به علت فلج عضلات دستگاه تنفس منجر به مرگ بیمار می گردد. متأسفانه در صورت بروز علائم بیماری هیچ درمانی برای بیمار وجود ندارد و منجر به مرگ بیمار خواهد شد.

 

آیا بیماری هاری قابل پیشگیری است؟

 بلی، خوشبختانه بیماری به راحتی قابل پیشگیری است. به منظور پیشگیری از گزش توسط حیوانات اقدامات ذیل ضروری است. ضمن اینکه بیشترین موارد حیوان گزیدگی در کودکان و نوجوانان اتفاق می افتد.

 

جهت پیشگیری از حیوان گزیدگی و ابتلا به هاری توصیه های زیر را مد نظر قرار دهید:

از بازی و شوخی کردن با سگ ،گربه و سایر حیوانات خودداری نمایید.

هرگز سنگ و سایر اشیا را به طرف حیوانات به خصوص سگ پرتاب ننمایید.

مراقب حیوان خانگی خود باشید و از حمله ور نمودن سگ خود به سوی دیگران خودداری نمایید.

با مراجعه به مراکز دامپزشکی یا دامپزشک نسبت به قلّاده گذاری و واکسیناسیون سگ اقدام نمایید.

از نزدیک شدن به حیوانی که در حال غذا خوردن می باشد خودداری نمایید.

از نزدیک نمودن سگ خود به محل اختفای سگ های ولگرد و درگیر شدن با آنها خودداری شود.

از ریختن زباله و پس ماندهای غذائی در معابر عمومی و اطراف منزل خودداری نمایید.

همواره سگ ها را در ساعات روز بسته نگه دارید.

بهترین راه پیشگیری از بیماری هاری بعد از مجروح شدن توسط حیوان مهاجم (سگ- گربه و غیره..)واکسیناسیون علیه هاری است.

در صورتیکه توسط حیوان مورد گزش قرار گرفتید سریعا پس از اطلاع به والدین به نزدیکترین واحد مراقبت و پیشگیری هاری در مرکز بهداشت شهرستان مراجعه نمایید.

شستشوی فوری محل زخم با آب و صابون به مدت 15-10 دقیقه نقش مهمی در دفع ویروس هاری دارد.

بعضی از نوجوانان به دلایل گوناگون (ترس از والدین،ترس از پاره شدن لباس ،ترس از تزریق واکسن و ....) نسبت به انجام واکسیناسیون علیه هاری اقدام نمی کنند این امر خطر مرگ ناشی از بیماری هاری را افزایش می دهد.

در صورتیکه حیوان دارای علائم مشکوک به هاری است ( شامل:حیوان مضطرب و حمله کننده است،خروج کف از دهان،صدای خشن و عدم میل به غذا ) تحت هیچ شرایطی به آن نزدیک نشوید و سریعا" به دامپزشکی و مرکز بهداشت یا خانه بهداشت محل سکونت خود اطلاع دهید.

 

اقداماتی که برای شخص حیوان گزیده بایستی انجام داد:

در کشور ما با توجه به بومی بودن و مخازن بیماری هاری هر نوع حیوان گزیدگی توسط حیوانات پستاندار خونگرم را باید مشکوک به هاری تلقی نمود و فرد گزیده شده بلافاصله به خانه بهداشت و یا نزدیکترین مرکز خدمات جامع سالمت مراجعه نمایند و اقدامات زیر انجام پذیرد. لازم به توضیح است که این اقدامات باید هر چه زودتر شروع شود در غیر اینصورت احتمال مبتلا شدن فرد به بیماری هاری بیشتر می شود.

این اقدامات عبارتند از:

 شستشوی هر محل گزیدگی با آب و صابون بمدت 15-10 دقیقه

در صورت نیاز ارجاع فوری مجروح به بیمارستان شهرستان جهت انجام اقدامات مربوطه 

 تزریق واکسن ضد هاری در سه نوبت

 تزریق سرم ضد هاری و واکسن ضد کزاز (توأم) در صورت لزوم 

 استفاده از داروها مطابق دستور پزشک 

 عدم بخیه زخم(حتی الامکان)زیرا باز بودن آن سبب رسیدن هوا و از بین رفتن ویروس عامل بیماری می گردد.

در صورت دسترسی به حیوان مهاجم (سگ، گربه) باید به مدت 10 روز تحت نظر قرار گیرد چنانچه دارای علائم هاری یا دچار مرگ شود سریعا " به شبکه دامپزشکی اطلاع داده شود و فرد حیوان گزیده باید دوره واکسیناسیون را بطور کامل انجام داد.

 

 

مهندس حجت اله ستوده

مسئول واحد مبارزه با بیماری های واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی فسا