تجارت بین الملل و جابه جایی کالاهای محتوی تخم آئدس بخصوص توسط لاستیک اتومبیل موجب گسترش جهانی این گونه ناقل شده است.

 

 پشه‌های آئدس، به‌ویژه گونه‌های آئدس اجیپتی وآئدس آلبوپیکتوس، ناقلین اصلی بیماری‌های ویروسی مانند تب دنگی، چیکونگونیا، زیکا و تب زرد هستند. این پشه‌ها با نیش زدن افراد، ویروس‌ها را منتقل می‌کنند و به دلیل توانایی بالای تطبیق با محیط‌های شهری، به‌سرعت در مناطق مختلف جهان گسترش یافته‌اند.

 

 وضعیت جهانی بیماری‌های منتقله توسط پشه آئدس:

 

تا پیش از سال ۱۹۷۰، تنها ۹ کشور با اپیدمی‌های شدید تب دنگی مواجه بودند. امروزه این بیماری در 141 کشور در مناطق آفریقا، آمریکا، مدیترانه شرقی، جنوب شرق آسیا و غرب اقیانوسیه بومی شده است. بیش از ۵۰٪ جمعیت جهان در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های منتقله از پشه آئدس قرار دارند. به‌عنوان‌مثال، در سال ۲۰۲۴، بیش از ۱۰ میلیون مورد ابتلا و ۵۰۰۰ مرگ ناشی از تب دنگی در ۸۰ کشور گزارش شده است.

 

 وضعیت پشه آئدس و بیماری‌های مرتبط در ایران:

 

در سال‌های اخیر، حضور پشه آئدس در ایران به‌ویژه در استان‌های جنوبی و شمالی گزارش شده است. در حال حاضر پشه آئدس اجیپتی در استان های هرمزگان، سیستان و بلوچستان، بوشهر و پشه آئدس آلبوپیکتوس در استانهای گیلان، مازندران، اردبیل، آذربایجان شرقی، زنجان و قزوین صید شده است. استان‌های هرمزگان، سیستان و بلوچستان، بوشهر و خوزستان در جنوب و استان‌های گیلان، مازندران، اردبیل و گلستان در شمال از جمله مناطقی هستند که پشه آئدس در آن‌ها مشاهده شده است.

 

ویژگی‌ها و رفتار پشه آئدس:

 

پشه آئدس دارای خطوط سیاه و سفید روی بدن و پاها می باشد و در ساعات صبح و غروب فعال است و تمایل به خونخواری از چندین فرد در یک دوره کوتاه دارد که این رفتار می‌تواند منجر به گسترش سریع بیماری‌ها شود. تخم‌های این پشه قادرند تا ۴۰۰ روز در شرایط خشک زنده بمانند و با اولین بارش باران به پشه بالغ تبدیل شوند. همچنین، این پشه‌ها در برابر بسیاری از سموم مقاوم هستند که کنترل آن‌ها را دشوارتر می‌کند.

 

 آموزش و آگاهی‌رسانی: اطلاع‌رسانی به جامعه درباره خطرات پشه آئدس و روش‌های پیشگیری از گزش و تکثیر آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

 

 اقدامات پیشگیرانه و کنترلی:

 

 بهسازی محیط و حذف مکان‌های تخم‌ریزی: بهسازی محیط به معنای پاک‌سازی و از بین بردن مکان‌های مناسب برای تخم‌ریزی پشه‌هاست. پشه‌های آئدس در آب‌های راکد تخم‌ریزی می‌کنند، بنابراین تخلیه و تمیز کردن ظروفی مانند گلدان‌ها، سطل‌ها، لاستیک‌های قدیمی و هر مکان دیگری که ممکن است آب جمع شود، بسیار مهم است. این اقدامات باعث کاهش جمعیت پشه‌ها و جلوگیری از انتشار بیماری‌های منتقله توسط آن‌ها می‌شود.

 

 استفاده از مواد دور کننده حشرات: استفاده از اسپری‌ها یا لوسیون‌های دافع حشرات بر روی پوست و لباس‌ها می‌تواند از گزش پشه‌ها جلوگیری کند.

 

 پوشیدن لباس‌های بلند و روشن: با توجه به عادت خونخواری پشه آئدس لباس‌های بلند بخش زیادی از بدن را پوشش می‌دهند و رنگ روشن کمتر پشه‌ها را جذب می‌کند و در نتیجه احتمال گزش و انتقال بیماری‌ها کاهش می‌یابد.

 

 استفاده از توری و پشه‌بند: نصب توری بر روی درها و پنجره‌ها می‌تواند از ورود پشه‌ها به داخل منازل جلوگیری کند. و استفاده از پشه‌بند در هنگام خواب برای جلوگیری از گزش پشه موثر است.

 

 

فائزه رحیمی کارشناس بیماری های منتقله از ناقلین

 معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی فسا