وضعیت بیماری در ایران

در حال حاضر در 19 استان ایران شامل حداقل حدود 150 شهرستان انتقال محلی سالک رخ می دهد. ساکنین سایر استانها هم با مسافرت به استان های آلوده ممکن است مبتلا شوند. استانهای اصفهان، فارس، خراسان رضوی، خوزستان، ایلام، سمنان، کرمان و گلستان بیشترین موارد ابتلا به بیماری سالک در کشور را به طور سالانه شناسایی و گزارش می کنند.

 

اهمیت بیماری

ایجاد زخم هایی با چهره نامناسب که به مدت طولانی در محل باقیمانده عموماً در نقاط باز بدن و بیشتر در صورت که پس از بهبود نیز جوشگاه (جای زخم) از خود باقی می گذارد و از نظر زیبایی و ایجاد عوارض روحی در بیمار مشکل عمده ای ایجاد می نماید، ضمن اینکه بروز زخم در نقاط حساسی نظیر پلک چشمها، لاله گوش، لب ها و بینی ممکن است موجب نقص این اعضاء شود.

 

مخزن و ناقل بیماری

مخزن بیماری در سالک نوع روستایی، جوندگان وحشی مثل موش های صحرایی و در سالک نوع سالک شهری اغلب انسان بیمار می باشد. ناقل بیماری پشه بسیار کوچکی به اندازه 2-3 میلیمتر است که بنام پشه خاکی نامیده می شودکه هنگام تغذیه از خون، انگل را منتقل می کند. پشه بالغ روزها در پناهگاه های تاریک، گرم و نسبتاً مرطوب مانند زیرزمین منازل، شکافهای عمقی دیوار، داخل درزهای سقف های چوبی و بیرون از منزل در اصطبل ها، اطراف توده های زباله، کودهای دامی و سایر انباشتهای پسمانده منازل، اماکن متروکه و نخاله های ساختمانی، لانه جوندگان و غارها به فراوانی وجود دارد.

تشخیص افراد ساکن در شهرستان های آلوده و سایر افرادی که سابقه مسافرت به این مناطق را دارند در صورت ایجاد هر نوع ضایعه پوستی که بیش از 10 روز طول کشیده باشد مشکوک به سالک می باشند و این افراد برای تشخیص و درمان بایستی به نزدیکترین خانه بهداشت یا مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه کنند.

درمان اکثر موارد با درمان موضعی شامل تزریق گلوکانتیم در اطراف ضایعه و سرما درمانی (کرایوتراپی) بهبود می یابند. در مواردی نیز فقط گلوکانتیم بصورت عضلانی تجویز می شود. در حال حاضر برای موارد مشکوک مبتلا بیماری، اقدامات تشخیصی و درمانی در مراکز خدمات جامع سلامت منتخب درمان سالک به طور رایگان انجام می شود.

 

راه های انتقال بیماری به انسان

شایعترین نوع سالک، نوع روستایی است که مخزن آن موشهای صحرایی میباشد و حدود کمتر از %20 موارد مخزن آن افراد مبتلا می باشد و به طور تصادفی سگ ها نیز به این نوع مبتلا می شوند و به عنوان مخزن بیماری هستند. پشه خاکی پس از خونخواری از مخزن مربوطه، آلوده شده و در خونخواری مجدد از انسان موجب انتقال آن به فرد می شود.

 

پیشگیری در مناطق بومی

جمع آوری و دفع زباله ها و نخاله های ساختمانی در اطراف منازل

استفاده از پشه بند، توری و پرده منافذ ریز و آغشته به حشره کش به خصوص در هنگام غروب و در طول شب

استفاده از لباس های کاملا پوشیده با آستین های بلند و شلوار بلند به خصوص هنگام غروب و در طول شب

استفاده از پمادهای دورکننده حشرات به خصوص در هنگام غروب و در طول شب

نرفتن به مناطق آلوده در هنگام غروب و در طی شب

عدم نگهداری دام ها در نزدیکی محل سکونت

مراجعه به مراکز خدمات جامع سلامت در صورت بروز هر ضایعه مشکوک (هر ضایعه که بیش از 10 روز طول کشیده باشد) بخصوص اگر در مناطق بومی زندگی می کنید و یا سابقه مسافرت به این مناطق وجود داشته باشد.

در صورت ابتلا، تکمیل دوره درمانی برای بهبودی کامل

رعایت بهداشت زخم تا زمان بهبودی زخم

گزارش افزایش جمعیت موش های صحرایی در اطراف منازل به خانه بهداشت یا نزدیکترین مرکز خدمات جامع سلامت

 

 

 سجاد زارع

کارشناس زئونوز معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی فسا